Dolar 9,3097
Euro 10,8467
Altın 530,54
BİST 1.430
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 18°C
Parçalı Bulutlu
İstanbul
18°C
Parçalı Bulutlu
Per 17°C
Cum 19°C
Cts 19°C
Paz 18°C

Hiperleksi; çocuklarda harflere ve sayılara takıntılı olma haline dikkat

Hiperleksi bozukluğunun tanısı hakkında açıklamalarda bulunan psikiyatrist Samuray Özdemir, “Hiperleksi, bir çocuğun erken ve şaşırtan bir …

Hiperleksi; çocuklarda harflere ve sayılara takıntılı olma haline dikkat
A+
A-
22.09.2021
24

Hiperleksi bozukluğunun tanısı hakkında açıklamalarda bulunan psikiyatrist Samuray Özdemir, “Hiperleksi, bir çocuğun erken ve şaşırtan bir biçimde beklenen yeteneklerinin ötesinde okumaya başlaması ve çoklukla buna bebeklik periyodunda gelişen, harflere ve sayılara karşı takıntılı bir ilgi duyma halinin de eşlik etmesidir” dedi.

Beykent Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Psikoloji Kısmı Dr. Öğr. Üyesi Samuray Özdemir, hiperleksi bozukluğunun tanısı, tedavisi ve dikkat edilmesi gereken durumlar hakkında açıklamalarda bulundu.

3 FARKLI TIPTA ‘HİPERLEKSİ’

Dr. Özdemir, 3 farklı hiperleksi çeşidi olduğunu ve teşhislerini şu biçimde açıkladı:

“Tip 1 hiperleksi: Bu tip, nörogelişimsel bir bozukluğu/yeti yitimi olmayan çocukların erkenden ve beklenen gelişim seviyelerinin çok üzerinde okumayı öğrenmeleri biçiminde ortaya çıkar. Tip 1 hiperleksi bir bozukluk olarak kabul edilmediğinden özel bir teşhis yaklaşımı gerekli görülmez.”

“Tip 2 hiperleksi: Bu tip hiperleksi otizmli çocuklarda görülür. Çoklukla sayılara ve harflere takıntılıdırlar, öteki oyuncak cinslerine nazaran kitapları ve manyetik harfleri tercih ederler. Ayrıyeten, plakalar ve doğum tarihleri üzere değerli sayıları da sıklıkla hatırlarlar. Bu çocuklar çoklukla, göz temasından ve duygusal yakınlık kurmaktan kaçınma ve duyusal uyaranlara çok hassas olma üzere daha tipik otizm belirtilerine sahiptirler. Tip 2 hiperlekside görülen en önemli özellikler çocuğun yaşına nazaran beklenenin çok üzerinde okuma yeteneğinin olması, sayılar ve harflerle takıntılı bir biçimde meşguliyet, bilgi modüllerini tekrarlamak üzere ezbere öğrenme ve başka çeşitli davranış problemleridir.

Tip 3 Hiperleksinin tip 2’ye emsal yanlarının olduğunu vurgulayan Özdemir şu bilgileri verdi:

“Tip 3 Hiperleksi: Tip 2 hiperleksiye benzeri lakin belirtileri vakitle azalır ve sonunda da kaybolur. Tip 3 hiperleksisi olan çocuklar dikkat cazibeli formda okuduğunu manaya eğilimi gösterirler lakin sözel lisan gelişimleri geri kalmış olabilir. Bellek fonksiyonları son derece yüksektir. Otizmli çocukların tersine, tip 3 hiperleksisi olan çocuklar etraflarıyla basitçe bağlantı kuran, dışa dönük ve duygusal yakınlık gösterebilen çocuklardır. Tip 3 hiperleksiyi teşhis etmek güç olabilir zira okumaya erken başlamaya ek olarak bu çocuklar çoklukla bir ekip otizm gibisi özellikler ve davranışlar gösterirler. Bunların başında harika bir ezber yeteneği, duyusal hassasiyet, değişime karşı ağır direnç, fobiler ve endişeler, sıraya dizme yahut istifleme davranışları, kendilerinden “o” yahut “sen” yahut “ismiyle” bahsetmek formunda zamirleri aykırı çevirme gelmektedir. Bununla birlikte, tip 3 hiperleksili çocuklar çoklukla duygusal yakınlık kuran, dışa dönük ve yakın aile üyeleriyle etkileşime giren çocuklardır. Otizm gibisi davranışları vakitle azalır ve yaşlarına uygun biçimde fonksiyonellik gösterebilir hale gelirler.”

“HİPERLEKSİ OLAN HER ÇOCUĞUN OTİZMİ YOKTUR”

Hiperleksinin toplumdaki yaygınlığı hakkında net bir şey söyleyebilmenin mümkün olmadığını belirten Dr. Özdemir, araştırmalardan elde edilen istatistiklere nazaran şu biçimde açıkladı:

Otizmli çocukların yaklaşık yüzde 6 ila yüzde 14’ünde hiperleksi vardır. Hiperleksi olan her çocuğun otizmi yoktur. Hiperleksili çocukların yaklaşık yüzde 84’ünde otizm vardır. 54 çocuktan yaklaşık 1’inde otizm spektrum bozukluğu vardır” dedi.

HİPERLEKSİNİN TEDAVİ PROSEDÜRÜ

Dr. Özdemir, hiperleksi hastalığının tedavisi için tip 1 hiperleksili çocuklar için tedavi gerektirmediğini ama tip 2 ve tip 3 hiperleksili çocuklar ise şu tedavi tiplerinden yarar görebileceklerini belirtti:

Konuşma ve lisan terapisi, hiperleksisi olan çocukların lisan ve toplumsal marifetlerini geliştirmeye yardımcı olabilir. Bu formülde çocukların toplumsal etkileşim ve manaya üzere zayıf oldukları istikametlerini geliştirmeye ve güzelleştirmeye yardımcı olmak emeliyle gelişmiş okuma yeteneklerinden yararlanılmaktadır. Her çocuğun toplumsal marifetler, üst seviye lisan maharetleri, konuşulan lisanı manaya, yazma ve konuşma üzere kendine mahsus gereksinimlerine odaklanan şahsa özel bir tedavi planı vardır.”

Terapistlerin bu marifetler üzerinde çalışmak için kullandıkları kimi stratejiler olduğunu söz eden Özdemir şunlardır:

“Anlamayı desteklemek için görsel yollar, görsel programlar ve vakit çizelgeleri, söz bağlarını öğretmek için çağrışım oyunları, toplumsal kıssalar, neden ve sonuç konusunda varsayım yürütme, ebeveynler ve öğretmenler için stratejiler.”

Tedavi prosedürlerinden bir başkasının uğraş terapileri olduğunu söyleyen Dr. Özdemir, “Bu tedavi yaklaşımı bireye özeldir fakat terapist hep çocuğun uyku, beslenme, öz bakım, okul faaliyetlerine katılma, toplumsal aktivitelere katılma, yazı yazma ve duyusal uyaranlara uygun biçimde cevap verme üzere zorluk alanlarında çalışır. Eğitsel yerleştirme süreci tip 2 hiperleksili ve tip 3 hiperleksili çocuklara yaklaşım stratejilerinin temel farklılığını oluşturur. Tip 2 hiperleksili çocuklar, özel eğitim sınıflarından yarar görürler. Çünkü olağan sınıflar onlar için çok fazla uyaran içerdiğinden uygun olmaz ve bu nedenle bire-bir eğitim aldıkları ortamda daha düzgün öğrenebilirler. Tip 3 hiperleksili çocuklar ise tipik sınıf ortamında olmaktan daha fazla yarar görürler. Birebir yaştaki sınıf arkadaşlarıyla uygun toplumsal etkileşime girebilmek için sınıf ortamında daha fazla talihe sahip olurlar” dedi.


Haberler Times